Bu yil shakar fond bozoridan o‘zib ketdi. Bunga nima sabab bo‘lmoqda va narxlar qayerga borishi mumkin?

Avgust oyida shakar narxi 21,5 foizga oshib, 2010-yil oktabr oyidan beri eng kuchli oylik o‘sishni qayd etdi, o‘shanda narxlar 24 foizga ko‘tarilgan edi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti (FAO) Oziq-ovqat narxlari indeksi ham avgust oyida keng ko‘lamli o‘sishlar fonida, shakar narxining yetakchiligida oshdi.

“Narxlarning oshishi Yevropa Ittifoqida noqulay ob-havo tufayli qand lavlagi hosildorligining pasayishi, El-Nino hodisasining Osiyodagi asosiy ishlab chiqaruvchi mamlakatlarda ishlab chiqarish istiqbollariga ta’siri, Braziliyada shakar ishlab chiqarishning kamayishi va Hindistonning boj olinmaydigan xom shakar importi haqidagi e’lonlari bilan bog‘liq edi”, — deyiladi tashkilotning so‘nggi hisobotida.

Avgust oyidagi o‘sish shakar fyucherslarini yil boshidan buyon S&P 500 indeksidan o‘zib ketishiga olib keldi. Hozirda shakar narxi 2026-yilda taxminan 20 foizga oshgan, keng bozor indeksi esa qariyb 13 foizga o‘sgan.

BMTning Oziq-ovqat va qishloq xo‘jaligi tashkiloti shakar narxining oshishi bir qancha omillar bilan bog‘liqligini ta’kidlaydi, ular birgalikda bozor narxlarini oshirmoqda.

Barchart tovar ma’lumotlari tadqiqotlari va tahlillari direktori Uilyam Osnatoning so‘zlariga ko‘ra, shakar narxining oshishi global ta’minot haqidagi kutishlarning o‘zgarishini aks ettiradi. Osnato CNBC telekanaliga bergan intervyusida yozgi jazirama paytida Yevropadagi qand lavlagi hosiliga yetkazilgan zarar eng katta bevosita omillardan biri bo‘lganini aytdi.

Qand lavlagi makkajo‘xori va bug‘doy bilan bir xil joylarda va taxminan bir vaqtda yetishtiriladi, shuning uchun jazirama shakar ishlab chiqarishga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

“Bu o‘tgan oy davomida hisobga olindi. Shuning uchun bir qator tashkilotlar o‘zlarining ishlab chiqarish prognozlarini pasaytirdilar”, — dedi Osnato.

Turli tashkilotlar o‘zlarining so‘nggi hisobotlarida ishlab chiqarish prognozlarini qisqartirdilar yoki defitsit prognozlarini oshirdilar. Yevropa Komissiyasining so‘nggi shakar balansi 2026/27 marketing yilida Yevropa Ittifoqi ishlab chiqarishining 19 foizga, ya’ni 2025/26 yildagi 16,6 million tonnadan 13,4 million metrik tonnagacha kamayishini taxmin qilmoqda. Citi seshanba kungi eslatmasida dunyo bo‘yicha 1,3 million metrik tonna defitsitni prognoz qildi, Green Pool Commodity Specialists esa 3,2 million metrik tonnani taxmin qildi.

“Odatda doimiy bo‘lgan narsa shundaki, ularning barchasi bir xil yo‘nalishda ketmoqda”, — dedi Osnato. “Ularning barchasi defitsitni oshirmoqda.”

Eslatmada Citi tahlilchilari shakarni Intercontinental Exchange birjasida sotiladigan qishloq xo‘jaligi mahsulotlari orasida “eng ishonchli o‘suvchi” bozor deb atashdi. Bank inventarlarning qisqarishi, Hindistonning kutilmagan import dasturi va Hindiston, Tailand va Yevropa Ittifoqidagi ob-havoning yomonlashuvini sabab qilib, uch oy ichida narx maqsadini funt uchun 19 sentgacha oshirdi.

Osnato global iqlim hodisasi bo‘lgan El-Nino, ya’ni okean haroratining ko‘tarilishi va qattiq ob-havoni keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan hodisa, ehtimol “eng katta kelajakdagi tashvish” ekanligini aytdi.

Potensial ekstremal El-Nino shakar narxlariga bosimni kuchaytiradi.

Braziliya, Hindiston va Tailand birgalikda global shakar eksportining taxminan 70 foizini tashkil qiladi. Goldman Sachs o‘z eslatmasida, o‘sish mavsumidagi qurg‘oqchilik qamish hosildorligini pasaytirishi mumkinligini, hosil yig‘ish paytidagi haddan tashqari yog‘ingarchilik esa dala ishlarini to‘xtatib, qamishdagi shakar miqdorini kamaytirishi mumkinligini aytdi. The Climate Brinkning ko‘p modelli median prognozi Tinch okeanidagi Niño 3.4 mintaqasi uchun harorat anomaliyasi noyabr oyida taxminan 3,9 daraja Selsiyga — yoki taxminan 39 daraja Farengeytga yetishini ko‘rsatmoqda. Bu juda kuchli El-Nino uchun 2 daraja Selsiy yoki 35,6 daraja Farengeyt chegarasidan ancha yuqori.

Hindiston asosiy shakar ishlab chiqaruvchi mintaqalarda me’yordan past yog‘ingarchilikka duch keldi. Zaif musson suv omborlarini kamaytirishi mumkin, bu esa ko‘plab fermerlarni keyingi mavsum uchun suv talab qiluvchi shakarqamish ekishdan qaytaradi. Bundan tashqari, Tinch okeanidagi g‘ayrioddiy issiq harorat Tailand bo‘ylab tartibsiz yog‘ingarchilik va suv tanqisligini keltirib chiqarishi kutilmoqda.

Yuqori energiya narxlari ham Braziliyada etanolni shakarga nisbatan jozibadorroq qilmoqda, u yerda tegirmonlar qamishni ikki mahsulot o‘rtasida o‘tkazishi mumkin.

“Neft narxi oshganda, shakardan etanol ishlab chiqaradigan mamlakatlar ko‘proq etanol ishlab chiqarish va global bozorga kamroq shakar eksport qilish uchun yuqori rag‘batga ega bo‘ladilar”, — dedi Amerika Shakar Alyansi iqtisodiyot va siyosat tahlili direktori Rob Yoxansson CNBCga elektron pochta orqali. “Neft narxi bir barrel uchun 90 dollardan oshganida, Braziliya kabi o‘z etanol sanoatini kuchli subsidiyalaydigan mamlakatlar ko‘proq bioyoqilg‘i ishlab chiqarmoqda, bu esa bozorda mavjud shakar miqdorini kamaytirib, narxlarga yuqori bosim o‘tkazmoqda”, — dedi Yoxansson.

Braziliya global shakar eksportining qariyb yarmini tashkil qiladi. Braziliya tegirmonlari odatda o‘zlarining ishlab chiqarish aralashmasini shakar va etanol o‘rtasida, qaysi biri foydaliroq bo‘lishiga qarab o‘zgartirishi mumkin.

Goldman Sachs tahliliga ko‘ra, makkajo‘xori shakarqamish bilan bir qatorda etanol ishlab chiqarish uchun muhim xomashyo bo‘lganligi sababli, El-Nino bilan bog‘liq qurg‘oqchiliklar tufayli makkajo‘xori hosilining kamayishi ko‘proq shakarqamishni etanol ishlab chiqarishga yo‘naltirishi mumkin, bu esa eksport uchun kamroq shakar qoldiradi.

Osnatoning aytishicha, yomg‘ir Braziliyada hosil yig‘ishni ham kechiktirgan. Dala quriganidan so‘ng ba’zi ishlab chiqarish tiklanishi mumkin, bu esa Braziliya shakar tarkibining tiklanishi yoki tezroq hosil yig‘ish narxlarga eng aniq pasayish xavflaridan biri hisoblanadi.

Braziliyadan keyin dunyodagi ikkinchi yirik shakar ishlab chiqaruvchi Hindiston yaqinda 1 million metrik tonna boj olinmaydigan xom shakar importiga ruxsat berdi. Hindiston hukumati bu qaror ishlab chiqarishning kamayishi, mavsumiy talab va narxlarning oshishi fonida ichki mavjudlikni oshirishga qaratilganligini aytdi. Hindiston eksportni cheklab, bozorga xaridor sifatida kirishi bilan, boshqa import qiluvchi mamlakatlar uchun kamroq shakar mavjud bo‘lishi mumkin.

Osnatoning aytishicha, bu qaror ikki muvaffaqiyatsiz hosildan keyin qabul qilingan va muhim, chunki bu Hindistonning 2017-2018-yilgi mavsumdan beri birinchi import ruxsatnomasi edi. Hatto Hindiston ruxsat etilgan miqdorning faqat yarmini import qilsa ham, u ta’minot avvalgidan ko‘ra qattiqroq ekanligi haqidagi fikrni mustahkamlaydi, dedi u.

“Braziliya bozorning asosiy muvozanatlovchi yetkazib beruvchisi bo‘lib qolmoqda, ammo hosil yig‘ishning qolgan qismidagi ob-havo bilan bog‘liq ijro xatarlari xatolik uchun juda kam joy qoldiradi”, — deb yozdi Citi tahlilchisi Arkadiy Gevorkyan o‘z eslatmasida.

Manba / Источник: CNBC Finance